از مفعول تحقّق يافته قهرا موجب ثبوت دو حدّ نيز مىباشند و براى هركدام از ايندو فعل وقتى شهادت دو نفر عادل لازم باشد در نتيجه چهار شاهد عادل مىبايد قائم شده تا زنا يا لواط شرعا ثابت شوند . اشكال و انتقاد شارح ( ره ) بر استدلال مذكور مرحوم شارح مىفرماين : در دليلى كه ذكر شد نظر و مناقشه داريم و آن اين است كه اين تقرير بواسطه وطى اكراهى و زنا با زن مجنونه نقض مىشود چه آن‌كه در ايندو مورد نيز فعل در واقع از يك طرف يعنى از جانب واطى صادر شده ولى معذلك ثبوتش موقوف بر شهادت چهار عادل مىباشد چنانچه اجماع بر آن قائم است . بنابراين آنچه مطابق تحقيق واقع است اينكه : در فعل مورد بحث شهادت چهار مرد عادل معتبر مىباشد بدون اينكه به تعليل و باينى در ذيلش توجه بشود بلكه در بسيارى از نصوص مضمونى وارد شده كه با تعليل ياد شده تنافى دارد و نيز در آنها آمده است كه تحقق زنا موقوف بر شهادت چهار نفر و ثبوت قتل بر شهادت دو نفر است با اينكه قتل اعظم از زنا محسوب مىشود و اين خود دليل است بر بطلان قياس . قوله : لانّه زنا و لواط : ضمير در [ لانّه ] بوطى با ميّت راجعست . قوله : فى الجملة : يعنى با قطع نظر از موقعيّت و حالت مفعول كه مرده مىباشد .